Zanim się uzależnisz - czyli o piciu ryzykownym i szkodliwym.
Nie każde spożycie alkoholu oznacza uzależnienie, istnieje bowiem pewne kontinuum stanów pośrednich, które mogą choć nie muszą stać się preludium do alkoholizmu. Mowa tu o dwóch kategoriach diagnostycznych jakimi są „picie ryzykowne” i „picie szkodliwe”. Oba terminy oraz problemy z nimi związane budzą coraz większe zainteresowanie wśród specjalistów terapii uzależnień oraz ich klientów, gdyż osób pijących szkodliwie oraz ryzykownie jest cztery razy więcej niż uzależnionych. Adekwatne rozpoznanie tego rodzaju problemów daje możliwość uruchomienia działań w kierunku zmiany modelu picia na bezpieczniejszy. Można powiedzieć, że picie ryzykowne a później szkodliwe są kolejnymi przystankami w drodze do uzależnienia. Poniższe wskazówki ułatwią Ci rozpoznanie sygnałów ostrzegawczych poszczególnych etapów:
- O „piciu ryzykownym” mówimy gdy spożywasz (jednorazowo lub w łącznym czasie) nadmierne ilości alkoholu, które choć jeszcze nie powodują u Ciebie szkód somatycznych lub psychicznych to zwiększają ryzyko ich powstania. Picie ryzykowne może obejmować sytuacje spożywania alkoholu w niewłaściwych okolicznościach (np. w trakcie ciąży, zażywania leków wchodzących w interakcje z alkoholem, w trakcie pełnienia obowiązków służbowych lub szkolnych). Istnieją pewne orientacyjne limity spożywanego alkoholu mogące wskazywać na picie ryzykowne- u kobiet jest to 20-40 gramów czystego alkoholu dziennie, u mężczyzn limit ten wynosi 40-60 gramów. Pamiętaj, że podane ilości mają charakter czysto orientacyjny, gdyż nie istnieją uniwersalne kryteria diagnozy bezpiecznego picia. Mówiąc krótko- podane limity nie gwarantują, że osoba pijąca alkohol w tych ilościach nie uzależni się. Pamiętaj, że jeśli zlekceważysz etap picia ryzykownego- Twoje szanse na znalezienie się w gronie osób uzależnionych zdecydowanie wzrosną.
- W przypadku „picia szkodliwego” możemy powiedzieć, że czas, w którym używanie alkoholu nie powodowało żadnych szkód już dawno i minął i nadeszła pora doświadczania pierwszych konsekwencji picia: zdrowotnych (np. powiększenie lub otłuszczenie wątroby, nadciśnienie tętnicze, zapalenie trzustki), psychicznych (np. stany depresyjne, lękowe, drażliwość, nadpobudliwość), społecznych (coraz poważniejsze konflikty w relacjach, pierwsze kłopoty w pracy spowodowane używaniem alkoholu) itd. W takiej sytuacji pełne objawy uzależnienia jeszcze nie występują lub też występują, lecz w ilości nie wystarczającej do postawienia diagnozy ZUA (zespołu uzależnienia od alkoholu). Orientacyjne ilości wypijanego alkoholu przez osoby pijące szkodliwie to: u kobiet ponad 40 gramów czystego alkoholu dziennie, u mężczyzn- ponad 60 gramów. Ważne byś wiedział, że kontynuowanie takiego sposobu picia stwarza grunt dla rozwoju alkoholizmu.
Poniższa lista sygnałów ostrzegawczych umożliwi Ci wstępną autodiagnozę picia szkodliwego. Im więcej z nich dostrzeżesz u siebie, tym większe prawdopodobieństwo, że pijesz w taki właśnie sposób lub wchodzisz w etap uzależnienia. W takiej sytuacji zastanów się nad konsultacją ze specjalistą psychoterapii uzależnień, który pomoże Ci ocenić Twój model picia i zaproponuje właściwą pomoc.
Sygnały ostrzegawcze picia ryzykownego:
- pijesz coraz częściej i coraz więcej („okazje” zaczynają się mnożyć)
- zmienia się funkcja i rola alkoholu w Twoim życiu (zaczynasz traktować go jak „lekarstwo” na: stres, smutek, samotność)
- picie angażuje coraz więcej twojej uwagi, oczekujesz na moment picia, celebrujesz go, niepokoisz się gdy plany napicia się biorą w łeb)
- zaczynasz dzień od wypicia napoju alkoholowego
- spożywasz alkohol w nieodpowiednich sytuacjach: w ciąży, okresie karmienia piersią, podczas zażywania leków, przed prowadzeniem pojazdów, w czasie chorób wykluczających spożywanie alkoholu
- łagodzisz objawy tzw. kaca (zespołu odstawienia) za pomocą alkoholu (wg. Zasady „Czym się strułeś, tym się lecz”)
- doświadczasz „zerwanego filmu”- czyli masz kłopot z przypomnieniem sobie co się działo poprzedniego dnia w sytuacjach związanych z piciem alkoholu
- negatywne konsekwencje picia (np. schorzenia związane z używaniem alkoholu, pogorszenie relacji z bliskimi, zaniedbywanie obowiązków, agresja pod wpływem alkoholu, obniżony nastrój, kłopoty z koncentracją lub kontrolowaniem emocji) nie sprawiają, że zmieniasz model używania alkoholu
- otoczenie (Twoi bliscy, współpracownicy, pracodawca) daje Ci do zrozumienia, że są zaniepokojeni Twoim piciem
- kierujesz pojazdami pod wpływem alkoholu
- reagujesz napięciem lub rozdrażnieniem w sytuacjach gdy brakuje alkoholu lub wobec postulatów ograniczenia picia
Pamiętaj, że im więcej objawów dostrzeżesz u siebie, tym większa zasadność profesjonalnej diagnozy (samodzielne rozróżnienie picia szkodliwego a uzależnienia może być niezwykle trudne). W przypadku picia ryzykownego i szkodliwego najczęściej nie jest potrzebna długoterminowa terapia, jednak odnalezienie oferty terapeutycznej dla osób z tego typu problemami bywa trudne. Niewiele ośrodków terapeutycznych w Polsce może poszczycić się programem pomocy skierowanym do tego typu odbiorców. Miejmy nadzieję, że stan ten ulegnie zmianie choćby z uwagi na proporcje grupy osób uzależnionych do pijących szkodliwie czy ryzykownie. W przypadku tej drugiej grupy osób, poradnictwo krótkoterminowe wydaje się być w pełni wystarczającą formą pomocy. Często cykl konsultacji z terapeutą uzależnień pozwala na ocenę modelu picia oraz ryzyka lub rozmiarów szkód spowodowanych używaniem alkoholu. Z kolei dzięki oddziaływaniom psychoedukacyjnym możliwe staje się podjęcie kroków zmierzających do zmiany wzoru używania alkoholu na bezpieczniejszy.
autor: mgr Katarzyna Siwek
psycholog
specjalista psychoterapii uzależnień i współuzależnienia.